|
|
HIDRELLEZ BAYRAMI - Ahırkapı İstanbul
HIDRELLEZ bütün Türk dünyasinda bilinen mevsimlik bayramlarimizdan biridir. Ruz-i Hizir (Hizir günü) olarak adlandirilan hidrellez günü, Hizir ve Ilyas Peygamberin yeryüzünde bulustuklari gün olmasi nedeniyle kutlanmaktadir.
Hizir ve Ilyas sözcükleri birleserek halk agzinda hidrellez seklini almistir. Hidrellez günü, Gregoryen takvimine göre 6 Mayis eskiden kullanilan Rumi takvim olarak da bilinen Julyen takvimine göre 23 Nisan günü olmaktadir.
Halk arasinda kullanilan takvime göre eskiden yil ikiye ayrilmaktadir: 6 Mayistan 8 Kasima kadar olan süre Hizir Günleri adiyla yaz mevsimini, 8 Kasimdan 6 Mayisa kadar olan süre ise Kasim Günleri adiyla kis mevsimini olusturmaktadir. Bu yüzden 6 Mayis Günü kis mevsiminin bitip sicak yaz günlerinin basladigi anlamina gelir ki, bu da kutlanip bayram yapilacak bir olaydir.
Hizir ve Hidrellezin kökeni hakkinda çesitli fikirler ortaya atilmistir. Bunlardan bazilari Hidrellezin Mezopotamya ile Anadolu kültürlerine ait oldugu; bazilari ise Islamiyet öncesi Orta Asya Türk kültür ve inançlarina ait oldugu yolundadir. Oysaki Hidrellez Bayramini ve Hizir inancini tek bir kültüre mal etmek olanaksizdir. Ilk çaglardan itibaren Mezopotamya, Anadolu, Iran, Yunanistan ve hatta bütün Dogu Akdeniz ülkelerinde bahar ya da yazin gelisiyle ilgili bazi tanrilar adina çesitli tören ve ayinlerin düzenlendigi görülmektedir.
Hizir, yaygin bir inanca göre, hayat suyu (ab-i hayat) içerek ölmezlige ulasmis; zaman zaman özellikle baharda insanlar arasinda dolasarak zor durumda olanlara yardim eden, bolluk-bereket ve saglik dagitan, Allah katinda ermis bir ulu ya da peygamberdir. Hizirin hüviyeti, yasadigi yer ve zaman belli degildir. Hizir, baharin, baharla vücut bulan taze hayatin sembolüdür. Hizir inancinin yaygin oldugu ülkemizde Hizira atfedilen özellikler sunlardir:
Hizir, zor durumda kalanlarin yardimina kosarak insanlarin dileklerini yerine getirir.
Kalbi temiz, iyiliksever insanlara daima yardim eder.
Ugradigi yerlere bolluk, bereket, zenginlik sunar.
Dertlilere derman, hastalara sifa verir.
Bitkilerin yesermesini, hayvanlarin üremesini, insanlarin kuvvetlenmesini saglar.
Insanlarin sanslarinin açilmasina yardim eder.
Ugur ve kismet sembolüdür.
Mucize ve keramet sahibidir.
Hizir, bu nitelikleriyle mitoloji dünyasinin kendilerine üstün yetenekler atfedilen tanrilarini hatirlatmaktadir.
Ülkemizde Hidrellez Bayrami 6 Mayis tarihinde kutlanir. Bugün Hiristiyanlarca da baharin ve doganin uyanmasinin ilk günü olarak kabul edilir; bu günü Ortodokslar Aya Yorgi, Katolikler St.Georges Günü olarak kutlamaktadirlar.
Mevsimlik bayramlarimizdan biri olan Hidrellez, ülkemizde etkin bir biçimde kutlanmaktadir. Büyük sehirlerde daha az olmak üzere, kasaba ve köylerde hidrellez için önceden hazirliklar yapilir. Bu hazirliklar, evin temizligi, üst-bas temizligi, yiyecek-içeceklerle ilgili hazirliklardir. Hidrellez gününden önce evler bastan basa temizlenir. Çünkü temiz olmayan evlere Hizirin ugramayacagi düsünülür. Hidrellez günü giyilmek üzere yeni elbiseler, ayakkabilar alinir.
Anadolunun bazi yerlerinde Hidrellez Günü yapilan dualarin ve isteklerin kabul olmasi için sadaka verme, oruç tutma ve kurban kesme adeti vardir. Kurban ve adaklar Hizir hakki için olmalidir. Zira tüm bu hazirliklar Hizira rastlamak amacina yöneliktir.
Hidrellez kutlamalari daima yesillik, agaçlik alanlarda, su kenarlarinda, bir türbe ya da yatirin yaninda yapilmaktadir. Hidrellezde baharin taze bitkilerini ve taze kuzu eti ya da kuzu cigeri yeme adeti vardir. Baharin ilk kuzusu yenildigi zaman saglik ve sifa bulunacagina inanilir. Bugünde kirlardan çiçek veya ot toplayip onlari kaynattiktan sonra suyu içilirse bütün hastaliklara iyi gelecegine, bu su ile kirk gün yikanilirsa gençlesip güzellesilecegine inanilir.
Hidrellez gecesi Hizirin ugradigi yerlere ve dokundugu seylere feyiz ve bereket verecegi inanciyla çesitli uygulamalar yapilir. Yiyecek kaplarinin, ambarlarin ve para keselerinin agizlari açik birakilir. Ev, bag-bahçe, araba isteyen kimseler, Hidrellez gecesi herhangi bir yere istediklerinin küçük bir modelini yaparlarsa Hizirin kendilerine yardim edecegine inanirlar.
Hidrellezde baht açma törenleri de oldukça yaygin olarak uygulanan geleneklerimizdendir. Bu törene Istanbul ve çevresinde baht açma, Denizli ve çevresinde bahtiyar, Yörük ve Türkmenlerde;mantifar, Balikesir ve çevresinde dagara yüzük atma, Edirne ve çevresinde niyet çikarma, Erzurumda mani çekme& adi verilir. Törenler baharda doganin ve tüm canlilarin uyanmasiyla es anlamli olarak insanlarin da talihlerinin açilacagi inanciyla, sanslarini denemek için yapilir. Hidrellezden bir gece önce bahtini denemek ve kismetlerinin açilmasini saglamak isteyen genç kizlar yesillik bir yerde veya bir su kenarinda toplanirlar. Içinde su bulunan bir çömlege kendilerine ait yüzük, küpe, bilezik gibi seyler koyarak agzini tülbentle bagladiktan sonra bir gül agacinin dibine birakirlar. Sabah erkenden çömlegin yanina giderek sütlü kahve içip agizlarinin tadinin bozulmamasi için dua ederler. Ardindan niyet çömleginin açilmasina geçilir. Çömlekten içindekiler çikarilirken bir yandan da maniler söylenir. Buna göre esyanin sahibi hakkinda yorumlar yapilir. Hidrelleze özgü bu uygulama temelde bu sekilde yapilmakla birlikte, yörelere göre bazi farkliliklar da gösterebilmektedir. Son zamanlarda ise bu tören yalnizca evde kalmis kizlarin kismetini açmak amaciyla yapilmaktadir.
Sonuç olarak, Anadoluda hala görkemli törenlerle kutlanan Hidrellez Bayrami insanlik tarihinde çok eski zamanlardan beri kutlanmaktadir. Farkli zamanlarda, farkli isimler altinda kutlansa da Hidrellez motiflerine pek çok yerde rastlamak mümkün olmaktadir. Baharin gelisi ve doganin canlanmasi insanlar tarafindan bayramlarla kutlanmasi gereken bir durum olarak algilanmistir. Böylece bir bahar bayrami olan Hidrellez evrensel bir nitelik kazanmistir
Metin Kaynak : Kültür Bakanligi
 Yorum Yaz ||
Yorumları Oku
|
|
Categorie
Reading
Date
